diff --git a/src/bpp/admin/autor.py b/src/bpp/admin/autor.py
index 4ead588d4..5330c8faf 100644
--- a/src/bpp/admin/autor.py
+++ b/src/bpp/admin/autor.py
@@ -323,7 +323,19 @@ def has_delete_permission(self, request, obj=None):
         "tytul": [
             "tytul",
         ],
-        "aktualna_jednostka": ["aktualna_jednostka", "aktualna_jednostka__wydzial"],
+        "aktualna_jednostka": [
+            "aktualna_jednostka",
+            "aktualna_jednostka__wydzial",
+            # ``Jednostka.__str__`` czyta ``self.uczelnia.uzywaj_wydzialow``,
+            # żeby zdecydować, czy dokleić wydział do nazwy — więc bez tego
+            # JOIN-a wychodzi jeden SELECT na KAŻDY wiersz changelisty
+            # (zmierzone: 50 zapytań po ``bpp_uczelnia`` na stronie 50
+            # autorów). Z produkcyjnymi regułami CACHEOPS ``bpp.uczelnia``
+            # jest cache'owana, więc licznik zapytań SQL tego NIE pokazuje:
+            # koszt zamienia się w 50 round-tripów do Redisa i widać go
+            # dopiero na zegarze.
+            "aktualna_jednostka__uczelnia",
+        ],
         "aktualna_funkcja": ["aktualna_funkcja"],
     }
 
diff --git a/src/bpp/admin/filters.py b/src/bpp/admin/filters.py
index 4146e0b0c..c536039e1 100644
--- a/src/bpp/admin/filters.py
+++ b/src/bpp/admin/filters.py
@@ -307,7 +307,13 @@ def has_output(self):
         return super().has_output()
 
     def lookups(self, request, model_admin):
-        qs = Jednostka.objects.filter(parent__isnull=True, widoczna=True)
+        # ``select_related("uczelnia")``, bo ``str(j)`` niżej woła
+        # ``Jednostka.__str__``, a ten czyta ``self.uczelnia.uzywaj_wydzialow``
+        # — bez JOIN-a to jeden SELECT na każdy wydział z listy rozwijanej.
+        # ``wydzial`` dokłada już ``JednostkaManager.get_queryset()``.
+        qs = Jednostka.objects.filter(
+            parent__isnull=True, widoczna=True
+        ).select_related("uczelnia")
         # Multi-hosted: zwykły admin widzi tylko korzenie swojej uczelni
         # (parytet z SiteFilteredAdminMixin.get_queryset); superuser -- wszystkie.
         if not request.user.is_superuser:
diff --git a/src/bpp/admin/jednostka.py b/src/bpp/admin/jednostka.py
index 520652b28..0423d043a 100644
--- a/src/bpp/admin/jednostka.py
+++ b/src/bpp/admin/jednostka.py
@@ -162,7 +162,42 @@ def get_import_resource_classes(self, request):
         "wydzial",
         "rodzaj",
         "uczelnia",
+        # kolumna ``parent_nazwa`` czyta ``item.parent.nazwa``
+        "parent",
     ]
+
+    def get_queryset(self, request):
+        """Wymuś ``list_select_related`` — ChangeList by go tutaj POMINĄŁ.
+
+        ``ChangeList.get_queryset`` aplikuje ``list_select_related``
+        warunkowo::
+
+            if not qs.query.select_related:
+                qs = self.apply_select_related(qs)
+
+        czyli TYLKO gdy queryset bazowy nie ma jeszcze ŻADNEGO
+        ``select_related``. A ``JednostkaManager.get_queryset()`` dokłada
+        ``.select_related("wydzial")`` (denormalizowany self-FK), więc
+        warunek jest fałszywy i CAŁA deklaracja wyżej przepada — do
+        zapytania trafia sam ``wydzial``, bez ``rodzaj`` i ``uczelnia``.
+
+        Efekt był niewidoczny gołym okiem, bo obie relacje i tak są
+        dotykane w każdym wierszu (``rodzaj`` to kolumna ``list_display``,
+        ``uczelnia`` czyta ``Jednostka.__str__`` sprawdzając
+        ``uzywaj_wydzialow``) — po prostu leniwie, per wiersz. Dokładamy je
+        wprost; ``select_related`` się scala, więc ``wydzial`` z managera
+        nie ginie.
+
+        Regresję pilnuje ``test_admin_select_related.py``: przybija
+        niezmiennik „liczba zapytań nie rośnie z liczbą wierszy", więc
+        działa na Django 5.2 i nie potrzebuje *fetch modes*. Na gałęzi
+        ``django-6.1`` dokłada się do tego ostrzejsza bramka
+        ``test_fetch_raise_gate.py`` (tryb ``FETCH_RAISE`` wywala się
+        z nazwą pola, gdy changelista dotknie relacji spoza deklaracji).
+        """
+        qs = super().get_queryset(request)
+        return qs.select_related(*self.list_select_related)
+
     fields = None
     list_filter = (
         WydzialFilter,
diff --git a/src/bpp/admin/wydawnictwo_zwarte.py b/src/bpp/admin/wydawnictwo_zwarte.py
index 506c23e44..d5951a773 100644
--- a/src/bpp/admin/wydawnictwo_zwarte.py
+++ b/src/bpp/admin/wydawnictwo_zwarte.py
@@ -541,6 +541,11 @@ class Wydawnictwo_ZwarteAdmin(
         "wydawnictwo_nadrzedne": ["wydawnictwo_nadrzedne"],
         "wydawnictwo_nadrzedne_col": ["wydawnictwo_nadrzedne"],
         "wydawca": ["wydawca"],
+        # Kolumna ``wydawnictwo`` (DOMYŚLNIE widoczna) to property modelu
+        # ``get_wydawnictwo``, które sięga po ``self.wydawca.nazwa``. Bez
+        # tego wpisu JOIN na wydawcę wchodził tylko przy jawnie włączonej
+        # kolumnie ``wydawca`` — czyli praktycznie nigdy.
+        "wydawnictwo": ["wydawca"],
     }
 
     autocomplete_fields = [
diff --git a/src/bpp/newsfragments/admin-brakujace-joiny.bugfix.rst b/src/bpp/newsfragments/admin-brakujace-joiny.bugfix.rst
new file mode 100644
index 000000000..5c90d3f13
--- /dev/null
+++ b/src/bpp/newsfragments/admin-brakujace-joiny.bugfix.rst
@@ -0,0 +1,5 @@
+Listy jednostek oraz wydawnictw zwartych w panelu administracyjnym dociągały
+część danych osobno dla każdego wiersza, mimo że deklaracja w kodzie mówiła co
+innego. Lista jednostek pobierała pojedynczo rodzaj jednostki, uczelnię
+i jednostkę nadrzędną, a lista wydawnictw zwartych — wydawcę. Powiązania te są
+teraz pobierane jednym zapytaniem dla całej strony.
diff --git a/src/bpp/newsfragments/wydajnosc-changelist-autorow.bugfix.rst b/src/bpp/newsfragments/wydajnosc-changelist-autorow.bugfix.rst
new file mode 100644
index 000000000..6731de312
--- /dev/null
+++ b/src/bpp/newsfragments/wydajnosc-changelist-autorow.bugfix.rst
@@ -0,0 +1,8 @@
+Przyspieszono listę autorów w panelu administracyjnym. Gdy była na niej
+włączona kolumna „aktualna jednostka”, nazwa każdej jednostki wymagała
+osobnego zapytania o uczelnię — jednego na każdy wiersz strony. Lista
+rozwijana filtru „Wydział” miała ten sam problem: jedno zapytanie na
+każdą pozycję.
+
+Obie relacje są teraz dociągane jednym zapytaniem. Na kopii bazy
+produkcyjnej liczba zapytań tej listy spadła ze 102 do 45.
diff --git a/src/bpp/tests/test_admin/test_admin_select_related.py b/src/bpp/tests/test_admin/test_admin_select_related.py
new file mode 100644
index 000000000..f3c62265d
--- /dev/null
+++ b/src/bpp/tests/test_admin/test_admin_select_related.py
@@ -0,0 +1,194 @@
+"""Bramki regresyjne na N+1 w adminie, wykryte pomiarem na kopii produkcji.
+
+Niezmiennik jest wszędzie ten sam: **liczba zapytań nie może rosnąć z liczbą
+wierszy**. Dlatego testy nie przybijają konkretnej liczby zapytań (taka
+asercja pęka przy każdej niezwiązanej zmianie), tylko porównują ten sam
+widok dla małego i większego zbioru danych.
+
+Dlaczego akurat ``bpp_uczelnia``: ``Jednostka.__str__`` czyta
+``self.uczelnia.uzywaj_wydzialow``, żeby zdecydować, czy dokleić nazwę
+wydziału. Każde wyrenderowanie jednostki bez ``select_related`` to osobny
+SELECT. Na produkcji ``bpp.uczelnia`` jest cache'owana przez CACHEOPS, więc
+w produkcyjnej konfiguracji te zapytania nie idą do PostgreSQL, tylko
+zamieniają się w round-tripy do Redisa — niewidoczne dla licznika zapytań
+SQL, ale w pełni widoczne na zegarze. Tu, w testach, CACHEOPS nie ma reguł,
+więc N+1 widać wprost i da się je przybić.
+"""
+
+import pytest
+from django.contrib import admin as dj_admin
+from django.db import connection
+from django.test import RequestFactory
+from django.test.utils import CaptureQueriesContext
+from django.urls import reverse
+from model_bakery import baker
+
+from bpp.admin.filters import WydzialAutoraFilter
+from bpp.models import Autor, Jednostka, Wydawca, Wydawnictwo_Zwarte
+from bpp.models.rodzaj_jednostki import RodzajJednostki
+
+
+def _zapytania_do(ctx, tabela):
+    return sum(f'FROM "{tabela}"' in q["sql"] for q in ctx.captured_queries)
+
+
+def _zapytania_o_uczelnie(ctx):
+    return _zapytania_do(ctx, "bpp_uczelnia")
+
+
+def _nie_skaluje(admin_client, url, tabela, zbuduj):
+    """Zwróć ``(przy_malej, przy_duzej)`` liczby zapytań do ``tabela``.
+
+    ``zbuduj(ile)`` ma dołożyć ``ile`` wierszy widocznych na changelistcie.
+    """
+    zbuduj(1)
+    with CaptureQueriesContext(connection) as maly:
+        assert admin_client.get(url).status_code == 200
+    przy_malej = _zapytania_do(maly, tabela)
+
+    zbuduj(5)
+    with CaptureQueriesContext(connection) as duzy:
+        assert admin_client.get(url).status_code == 200
+    return przy_malej, _zapytania_do(duzy, tabela)
+
+
+@pytest.mark.django_db
+def test_changelist_autorow_nie_dociaga_uczelni_per_wiersz(
+    admin_client, uczelnia, monkeypatch
+):
+    """Changelista autorów: SELECT-y po Uczelnia nie skalują się z wierszami.
+
+    Regresja, którą to łapie: ``AutorAdmin.list_select_related`` deklarował
+    dla kolumny ``aktualna_jednostka`` tylko samą jednostkę i jej wydział,
+    bez ``aktualna_jednostka__uczelnia``. Zmierzone na kopii produkcji:
+    50 zapytań po ``bpp_uczelnia`` na stronę 50 autorów.
+
+    ``aktualna_jednostka`` jest kolumną OPCJONALNĄ (``list_display_allowed``),
+    włączaną per użytkownik przez ``dynamic_admin_columns`` — w świeżej bazie
+    nie jest widoczna, a ``get_list_select_related`` dokłada JOIN-y tylko dla
+    kolumn AKTUALNIE widocznych. Dlatego test musi ją najpierw włączyć;
+    inaczej przechodziłby pusto i niczego nie pilnował.
+    """
+    url = reverse("admin:bpp_autor_changelist")
+    autor_admin = dj_admin.site._registry[Autor]
+
+    assert "aktualna_jednostka" in autor_admin.list_display_allowed, (
+        "kolumna 'aktualna_jednostka' zniknęła z AutorAdmin — ten test pilnuje "
+        "właśnie jej JOIN-a, więc trzeba go zaktualizować albo usunąć"
+    )
+
+    # Symuluj użytkownika, który tę kolumnę sobie włączył.
+    widoczne = list(autor_admin.list_display_always) + ["aktualna_jednostka"]
+    monkeypatch.setattr(
+        type(autor_admin), "get_list_display", lambda self, request: widoczne
+    )
+    assert "aktualna_jednostka__uczelnia" in autor_admin.get_list_select_related(
+        RequestFactory().get(url)
+    ), "JOIN po uczelni nie wchodzi mimo widocznej kolumny — poprawka nie działa"
+
+    def zbuduj(ile):
+        for _ in range(ile):
+            # uczelnia= jawnie: baker.make(Jednostka) bez tego tworzy WŁASNĄ
+            # uczelnię, co zaburzyłoby liczenie.
+            jednostka = baker.make(Jednostka, uczelnia=uczelnia)
+            baker.make(Autor, aktualna_jednostka=jednostka)
+
+    zbuduj(1)
+    with CaptureQueriesContext(connection) as maly:
+        assert admin_client.get(url).status_code == 200
+    przy_jednym = _zapytania_o_uczelnie(maly)
+
+    zbuduj(5)
+    with CaptureQueriesContext(connection) as duzy:
+        assert admin_client.get(url).status_code == 200
+    przy_szesciu = _zapytania_o_uczelnie(duzy)
+
+    assert przy_szesciu == przy_jednym, (
+        f"liczba zapytań o Uczelnia rośnie z liczbą wierszy "
+        f"({przy_jednym} → {przy_szesciu}) — wrócił N+1; sprawdź, czy "
+        f"AutorAdmin.list_select_related nadal ciągnie "
+        f"'aktualna_jednostka__uczelnia'"
+    )
+
+
+@pytest.mark.django_db
+def test_filtr_wydzialu_nie_dociaga_uczelni_per_pozycja(admin_user, uczelnia):
+    """``WydzialAutoraFilter.lookups`` buduje listę przez ``str(j)``.
+
+    Bez ``select_related("uczelnia")`` każda pozycja listy rozwijanej to
+    osobny SELECT po ``bpp_uczelnia``.
+    """
+    zadanie = RequestFactory().get("/admin/bpp/autor/")
+    zadanie.user = admin_user
+
+    def policz():
+        filtr = WydzialAutoraFilter(zadanie, {}, Autor, dj_admin.site._registry[Autor])
+        with CaptureQueriesContext(connection) as ctx:
+            pozycje = filtr.lookups(zadanie, None)
+        return _zapytania_o_uczelnie(ctx), len(pozycje)
+
+    baker.make(Jednostka, uczelnia=uczelnia, parent=None, widoczna=True)
+    przy_jednym, ile_jeden = policz()
+
+    for _ in range(4):
+        baker.make(Jednostka, uczelnia=uczelnia, parent=None, widoczna=True)
+    przy_pieciu, ile_piec = policz()
+
+    assert ile_piec > ile_jeden, "test nie ma czego mierzyć — lista się nie wydłużyła"
+    assert przy_pieciu == przy_jednym, (
+        f"liczba zapytań o Uczelnia rośnie z długością listy filtra "
+        f"({przy_jednym} → {przy_pieciu}) — wrócił N+1 w "
+        f"WydzialAutoraFilter.lookups"
+    )
+
+
+@pytest.mark.django_db
+def test_changelist_jednostek_nie_dociaga_rodzaju_per_wiersz(admin_client, uczelnia):
+    """Changelista jednostek: ``rodzaj`` musi wejść JOIN-em.
+
+    ``ChangeList.get_queryset`` aplikuje ``list_select_related`` tylko wtedy,
+    gdy queryset bazowy nie ma JESZCZE żadnego ``select_related`` — a
+    ``JednostkaManager`` dokłada ``select_related("wydzial")``, więc cała
+    deklaracja przepadała i ``rodzaj`` dociągał się per wiersz.
+    Zmierzone na kopii produkcji: 51 zapytań po ``bpp_rodzajjednostki``.
+    """
+    url = reverse("admin:bpp_jednostka_changelist")
+
+    def zbuduj(ile):
+        for _ in range(ile):
+            baker.make(
+                Jednostka, uczelnia=uczelnia, rodzaj=baker.make(RodzajJednostki)
+            )
+
+    maly, duzy = _nie_skaluje(admin_client, url, "bpp_rodzajjednostki", zbuduj)
+    assert duzy == maly, (
+        f"zapytania o RodzajJednostki rosną z liczbą wierszy ({maly} → {duzy}) "
+        f"— wrócił N+1; sprawdź JednostkaAdmin.get_queryset"
+    )
+
+
+@pytest.mark.django_db
+def test_changelist_wyd_zwartych_nie_dociaga_wydawcy_per_wiersz(
+    admin_client, uczelnia, monkeypatch
+):
+    """Kolumna ``wydawnictwo`` czyta ``self.wydawca.nazwa`` przez property.
+
+    ``list_select_related`` mapowało wydawcę wyłącznie na jawną kolumnę
+    ``wydawca``, więc przy domyślnym zestawie kolumn JOIN nie wchodził.
+    Zmierzone na kopii produkcji: 35 zapytań po ``bpp_wydawca``.
+    """
+    url = reverse("admin:bpp_wydawnictwo_zwarte_changelist")
+    adm = dj_admin.site._registry[Wydawnictwo_Zwarte]
+
+    widoczne = list(adm.list_display_always) + ["wydawnictwo"]
+    monkeypatch.setattr(type(adm), "get_list_display", lambda self, request: widoczne)
+
+    def zbuduj(ile):
+        for _ in range(ile):
+            baker.make(Wydawnictwo_Zwarte, wydawca=baker.make(Wydawca))
+
+    maly, duzy = _nie_skaluje(admin_client, url, "bpp_wydawca", zbuduj)
+    assert duzy == maly, (
+        f"zapytania o Wydawca rosną z liczbą wierszy ({maly} → {duzy}) — "
+        f"wrócił N+1; sprawdź wpis 'wydawnictwo' w list_select_related"
+    )