Hüma Programlama Dili

Hüma, Türkçe dilbilgisini koruyan genel amaçlı modern bir programlama dili zemini olarak geliştirilmektedir. Projenin bugünkü odağı AI veya başka bir alan kütüphanesi üretmek değil; ileride binlerce güvenilir kütüphaneyi taşıyabilecek doğru, hızlı, güvenli ve sürümlenebilir dil/runtime mimarisini kurmaktır.

Depodaki mevcut AI, NLP, GUI, ağ ve veri kütüphaneleri deneysel doğrulama malzemesidir. Kamu API'si sayılmaz ve çekirdek tasarımı kısıtlamaz. Ürün yönü, değişmezler ve kabul kapıları Hüma Mühendislik Anayasası belgesinde tanımlıdır.

English README

Doğrulanmış durum

Bileşen	Durum	Doğrulanan kapsam
Yorumlayıcı	Kanonik yürütme yolu	Fonksiyon, özyineleme, sınıf, liste/sözlük, modül, döngü, dene/yakala, yerleşik kütüphaneler
Bytecode VM	Doğrulanmış alt küme	Bağımsız frame/closure’lar, fonksiyonlar, koleksiyonlar ve kontrol akışı; desteklenmeyen AST açık derleme hatası verir
Cranelift AOT	Deneysel sayısal alt küme	Sayısal ifadeler ve desteklenen kontrol akışı; metin, modül, sınıf ve benzeri yapılar sessiz sonuç üretmek yerine reddedilir
LSP	Temel araç desteği	Ayrıştırıcı tanıları, tamamlama, hover ve tanıma gitme
HMI	Sürümlü süreç dışı sınır	İmza/etki/hata kataloğu, API uyumluluk denetimi, çerçeve sınırları ve zaman aşımında süreç sonlandırma
Heap/isolate	Nesilsel çevrim toplayıcı	Kararlı Gc tutamaçları, genç nesil + yazma bariyeri, major çevrim toplama ve paylaşılmayan isolate heap'leri
Alan kütüphaneleri	Deneysel / kararsız	Çekirdek kabulünün parçası değildir; yeniden yazılabilir veya kaldırılabilir

“Doğrulanmış”, desteklenen kapsamda hataların sessizce yutulmaması ve regresyon testlerinin geçmesi anlamındadır. Hüma henüz statik tip sistemi, eksiksiz AOT arka ucu, işletim sistemi sandbox’ı veya üretim ölçeği performans garantisi sunmaz. Güncel ve ölçülü sınırlar Durum ve Yol Haritası belgesindedir.

Kurulum

Araç zinciri rust-toolchain.toml ile Rust 1.94.1'e sabitlenmiştir:

git clone https://github.com/VastSea0/huma-lang.git
cd huma-lang
cargo build --release --locked
./target/release/huma --version

Geliştirici kabul denetimi:

cargo fmt --all -- --check
cargo clippy --workspace --all-targets --locked -- -D warnings
cargo test --workspace --all-targets --locked
cargo audit
cargo run --locked -p huma-cli -- test tests

İlk program

Her Hüma programı paket yöneticisiyle oluşturulur ve huma.json içindeki bir paket betiği üzerinden çalıştırılır. Gevşek .hb dosyalarının doğrudan yürütülmesi kapalıdır:

huma paket yeni fibonacci_uygulamasi
cd fibonacci_uygulamasi

Paket yöneticisinin oluşturduğu giriş dosyasını aşağıdaki içerikle düzenleyin:

fibonacci fonksiyon olsun n alsın {
    n <= 1 ise { n'i döndür }
    (fibonacci(n - 1) + fibonacci(n - 2))'yi döndür
}

i = 0'dan 9'a kadar {
    "fib(" + i + ") = " + fibonacci(i)'yi yazdır
}

huma paket run baslat

Yorumlayıcı tam dil için varsayılan yürütme yoludur. VM veya AOT bir yapıyı desteklemiyorsa derleme başarısız olur; başka bir değer üreterek devam etmez.

Kanonik sözdizimi

ad = "Hüma" olsun
sayılar = [1, 2, 3] olsun

topla fonksiyon olsun a, b alsın {
    (a + b)'yi döndür
}

sonuç = topla(4, 5) olsun
sonuç'u yazdır

sonuç > 5 ise {
    "büyük"'ü yazdır
} yoksa {
    "küçük veya eşit"'i yazdır
}

dene {
    olmayan_değişken'i yazdır
} yakala hata {
    "Yakalandı: " + hata'yı yazdır
}

Kesme işaretinden sonraki durum ekleri kod içinde tanımlayıcı ayıracı olarak kullanılır. Lexer yalnızca tanımlı ekleri kabul eder; bilinmeyen ekler sözdizimi hatasıdır. Bu sistem Türkçeden esinlenen bir programlama dili grameridir, genel amaçlı doğal dil veya eksiksiz Türkçe biçimbilim çözümleyicisi değildir. Kesin kurallar için Dil Tanımı belgesine bakın.

Yazımdan çıkarılabilen adlarda lexer ünlü uyumu, kaynaştırma ve sert ünsüz benzeşmesini de doğrular. Kanonik EBNF için Dil Grameri dosyasına bakın.

Güvenlik sınırı

Dış dünya yetenekleri varsayılan olarak kapalıdır:

# huma.json içindeki örnek betik:
# "veri": "huma run uygulama.hb --izin dosya-okuma --izin ağ-istemci"
huma paket run veri

Dosya yazma, ağ sunucusu, süreç, HMI/FFI, veritabanı ve GUI ayrı izinlerdir. --tüm-izinler yalnız güvenilen kod içindir ve işletim sistemi sandbox’ı sağlamaz. Kaynak/bytecode/çıktı boyutları ile uzun süren süreç ve testler sınırlandırılır.

Native kütüphanelerin varsayılan yolu süreç dışı HMI'dır. Süreç içi dar FFI ancak ayrıca --güvenilir-süreç-içi-ffi bayrağıyla açılır.

Kütüphane politikası

AI dâhil alan kütüphaneleri ancak çekirdek/runtime sözleşmeleri tamamlandıktan sonra kararlı yüzeye alınacaktır. Dil çekirdeği GUI, ağ, SQL, tensor veya belirli bir uygulama alanını doğrudan bilmeyecek; bunlar ayrı yetenekli adaptör ve paket katmanlarında yaşayacaktır.

Çalışma alanındaki fiziksel sınırlar: huma-syntax, huma-bytecode, huma-runtime, huma-vm, huma-compiler ve huma-hmi zemin katmanlarıdır; huma-stdlib-file, huma-stdlib-net, huma-stdlib-process, huma-stdlib-sqlite, huma-stdlib-native, huma-stdlib-ai ve huma-stdlib-gui yalnız adaptördür. GUI adaptörü, gui yeteneği açıkken CLI tarafından yönetilen Dear ImGui tabanlı gerçek yerel pencere sağlar. huma-core geriye dönük uyumluluk şemsiyesidir; bu ayrımı ortadan kaldıran bir çekirdek bağımlılığı değildir.

Belgeler

• Dil Tanımı
• Kanonik EBNF
• Bytecode Biçimi
• Kütüphaneler
• Paket Güvenliği
• HMI v1
• API ve Uyumluluk Politikası
• Performans ve Bellek Ölçümü
• Diller Arası Benchmark
• Durum ve Yol Haritası
• Mühendislik Anayasası
• Değişim Günlüğü

Lisans

MIT